१४ एप्रिल हा दिवस भारतीय इतिहासात एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि प्रेरणादायी दिवस मानला जातो — कारण ह्या दिवशी भारताच्या सामाजिक क्रांतीचे प्रणेते, संविधानाचे शिल्पकार, आणि दलितांचे मुक्तिदाता डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर यांचा जन्म झाला होता. त्यांच्या जन्मदिनी, म्हणजेच आंबेडकर जयंतीला, संपूर्ण देशभरात विविध कार्यक्रम, मिरवणुका, चर्चासत्रे आणि अभिवादनांचे आयोजन केले जाते. पण केवळ साजरा करणे पुरेसे नाही, तर त्यांचे विचार आणि कार्य आत्मसात करणे हेच त्यांच्या जयंतीचे खरे स्मरण आहे.
डॉ. आंबेडकर यांचे जीवन आणि शिक्षण
भीमराव आंबेडकर यांचा जन्म १४ एप्रिल १८९१ रोजी मध्य प्रदेशातील महू या ठिकाणी झाला. महार जातीत जन्म घेतल्यामुळे त्यांना बालपणातच अस्पृश्यतेच्या कडवट अनुभवांना सामोरे जावे लागले. मात्र या कठीण परिस्थितीने त्यांचा निर्धार अधिकच बळकट केला. शिक्षण हेच परिवर्तनाचे साधन आहे, यावर त्यांचा पूर्ण विश्वास होता. त्यांनी एल्फिन्स्टन कॉलेजमधून पदवी घेतल्यानंतर, कोलंबिया विद्यापीठ (अमेरिका) आणि लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधून उच्च शिक्षण पूर्ण केले. त्यांचे शिक्षण म्हणजे केवळ पुस्तकी ज्ञान नव्हते, तर ते सामाजिक विषमतेवर आधारलेल्या जगाला नव्या नजरेने समजून घेण्याचे एक प्रभावी माध्यम होते.
समाजसुधारक आणि क्रांतिकारक नेते
डॉ. आंबेडकर हे केवळ एक शिक्षणतज्ज्ञ नव्हते, तर ते एक महान समाजसुधारक होते. त्यांनी दलित, महिलावर्ग, कामगार आणि इतर वंचित घटकांच्या हक्कांसाठी अविरत लढा दिला. त्यांनी बहिष्कृत हितकारिणी सभा, समता सैनिक दल यांसारख्या संघटनांद्वारे वंचितांना संघटित करण्याचे काम केले. मूकनायक, बहिष्कृत भारत यांसारख्या पत्रिकांद्वारे त्यांनी सामाजिक जागृती घडवून आणली. १९२७ मध्ये महाड येथील ‘चवदार तळे सत्याग्रह’ हा त्यांच्या आंदोलनातील एक महत्त्वाचा टप्पा होता. अस्पृश्यांना पिण्याच्या पाण्याच्या अधिकारासाठी त्यांनी उभा केलेला आवाज, समाजाला विचार करायला भाग पाडणारा होता.
भारताच्या संविधानाचे शिल्पकार
भारतीय स्वातंत्र्यानंतर संविधान बनवण्याचे महत्त्वाचे काम डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या खांद्यावर सोपवण्यात आले. संविधान सभेचे अध्यक्ष डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांनी त्यांना संविधान निर्मिती समितीचे अध्यक्ष म्हणून नियुक्त केले. बाबासाहेबांनी २ वर्षे ११ महिने अथक परिश्रम घेऊन भारतीय संविधानाचे एक सर्वसमावेशक, प्रगतशील आणि लोकशाही मूल्यांवर आधारित दस्तावेज तयार केला. त्यांनी संविधानात समानता, स्वातंत्र्य, बंधुता आणि न्याय या मूल्यांची गंगा वाहवली. अनुच्छेद १४ ते ३२ मध्ये त्यांनी मूलभूत अधिकारांची व्यवस्था केली, जी प्रत्येक नागरिकाच्या आत्मसन्मानाचे संरक्षण करते.
बौद्ध धम्म आणि अंतिम जीवनयात्रा
डॉ. आंबेडकर यांचे जीवन अखेरपर्यंत संघर्षमय होते. त्यांना असे वाटत होते की जातव्यवस्था ही हिंदू धर्माच्या मूळातच आहे. म्हणूनच त्यांनी १९५६ मध्ये लाखो अनुयायांसह बौद्ध धम्माचा स्वीकार केला. नागपूर येथे १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी झालेला धम्मदीक्षा सोहळा हा भारतीय इतिहासातील एक क्रांतिकारी क्षण ठरला. ६ डिसेंबर १९५६ रोजी त्यांनी जगाचा निरोप घेतला, पण त्यांच्या विचारांनी आणि कार्यांनी अनेक पिढ्यांना जागं ठेवले आहे.
आजच्या काळात आंबेडकर विचारांची गरज
आजच्या भारतात जात, धर्म, लिंग यांच्या आधारे अजूनही भेदभाव दिसतो. त्यामुळे बाबासाहेबांनी दिलेले संदेश – शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा – हे आजही तितकेच सामर्थ्यशाली आणि आवश्यक आहेत. शिक्षण, न्याय, समता, आणि सामाजिक एकात्मता या बाबासाहेबांच्या मूल्यांचा अंगीकार करणे हेच त्यांना खरी श्रद्धांजली आहे.
🕊️ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती – एक प्रेरणास्त्रोत दिवस 🕊️
१४ एप्रिल — हा दिवस केवळ एका महापुरुषाच्या जन्माचा नाही, तर समता, न्याय आणि मानवी हक्कांच्या लढ्याचा उत्सव आहे.
🔷 डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर — एक क्रांतिकारक विचारवंत, संविधानाचे शिल्पकार आणि दलितांचे मुक्तिदाता.
🔷 त्यांनी विषमतेच्या जखमा सहन करत शिक्षणाची मशाल पेटवली.
🔷 संविधानात सर्व नागरिकांना समानतेचे आणि न्यायाचे हक्क दिले.
🔷 १९५६ मध्ये त्यांनी बौद्ध धर्म स्वीकारून धम्मक्रांती घडवून आणली.
आजच्या काळात त्यांचे विचार म्हणजे आपल्या समाजाचा प्रकाशदिप आहे.
चला, त्यांच्या विचारांना आपल्या कृतीत उतरवूया.
शिका, संघटित व्हा, आणि संघर्ष करा! जय भीम! 🙏
समारोप
.
.
.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे एका युगपुरुषापेक्षा अधिक होते — ते एका क्रांतीचे मूर्तिमंत रूप होते. त्यांनी आपल्या बुद्धिमत्ता, परिश्रम, आणि अटळ संकल्पामुळे भारताच्या सामाजिक, राजकीय आणि बौद्धिक पटलावर एक अढळ स्थान निर्माण केले.
त्यांची जयंती साजरी करताना आपणही त्यांच्या विचारांचा जागर करूया आणि समतेच्या, न्यायाच्या आणि मानवी हक्कांच्या मार्गावर चालण्याचा निर्धार करूया.
.
जय भीम!
